Przysadka mózgowa

  W strukturze histologicznej przysadki mózgowej, w związku z jej pochodzeniem, możemy wyróżnić:

• część przednią (tzw. przysadka gruczołowa),
• część tylną przysadki (tzw. przysadka nerwowa).

  Przysadkę gruczołową buduje: część dalsza, część guzowa i część pośrednia. Około 75% przysadki gruczołowej stanowi część dalsza. Jej głównym komponentem histologicznym są sznury komórek rozproszonych pomiędzy naczyniami włosowatymi typu zatokowego wtórnego splotu włośniczkowego układu wrotnego. Komórki te dzielimy na komórki chromofilne (zasadochłonne lub kwasochłonne) oraz chromofobowe. Do komórek kwasochłonnych zaliczamy somatotropy i laktotropy. Z kolei komórki zasadochłonne to kortykotropy, gonadotropy i tyreotropy. Kolejna część budująca przysadkę gruczołową to część guzowa, czyli mały lejkowaty obszar otaczający szypułę przysadki. Znajdują się tu głównie komórki produkujące hormony gonadotropowe. Z kolei część pośrednia zawiera małe wypełnione koloidem torbiele, które stanowią pozostałość kieszonki przysadkowej zarodka. Ponadto widoczne są tu komórki chromofobowe oraz kortykotropy, które w okresie płodowym produkują białko POMC.

Przysadka nerwowa zbudowana jest z części nerwowej i szypuły lejka. Budują ją liczne bezmielinowe aksony wielkokomórkowych neuronów neurosekrecyjnych, których ciała zlokalizowane są w jądrze nadwzrokowym oraz przykomorowym. Neurony wydzielnicze tych jąder cechuje zdolność do syntezy ADH (wazopresyna argininowa) oraz oksytocyny. Hormony te transportowane są wzdłuż aksonów do części nerwowej i tam magazynowane w rozszerzeniach aksonów zwanych kulami Heringa lub ciałkami neurosekrecyjnymi. Ciała te zawierają pęcherzyki w których występuje ADH lub oksytocyna w połączeniu z neurofizyną I i II. Hormony te po uwolnieniu przenikają do naczyń włosowatych okienkowych i stąd do krążenia ogólnego.

Szyszynka

  Szyszynka to mały gruczoł w kształcie spłaszczonego stożka rozwijająca się z neuroektodermy w tylnej ścianie komory III. Z mózgiem pozostaje połączona za pomocą krótkiej szypuły. Szyszynka pokryta jest oponą miękką, która wnika do jej wnętrza i dzieli narząd na płaciki. Komórki wydzielnicze szyszynki to pinelaocyty, w których uwagę zwracają pęcherzyki wydzielnicze i wypustki cytoplazmatyczne rozciągające się do unaczynionych przegród, gdzie kończą się rozszerzeniami w pobliżu naczyń włosowatych. Komórki te produkują melatoninę. Widoczne są także bezmielinowe współczulne włókna nerwowe, które wnikają do szyszynki i kończą się w pobliżu pinelaocytów z którymi tworzą synapsy. W strukturze szyszynki występują także komórki śródmiąższowe, które są zmodyfikowanymi astrocytami. Występują one z reguły w obszarach okołonaczyniowych oraz pomiędzy grupami pinealocytów. Cechą swoistą szyszynki jest obecność piasku szyszynkowego, który powstaje w wyniku mineralizacji pozakomórkowych złogów białkowych.

Tarczyca

  Tarczyca to narząd położony przed krtanią i poniżej niej. Składa się z dwóch płatów połączonych cieśnią. Miąższ tarczycy budują pęcherzyki tarczycy o zmiennej średnicy. Każdy pęcherzyk wyścielony jest nabłonkiem jednowarstwowym, a jego światło wypełnia kwasochłonny koloid zawierający tyreoglobulinę (660 kDa), która stanowi prekursor hormonów tarczycy. Narząd ten otoczony jest torebką od której odchodzą przegrody łącznotkankowe doprowadzające naczynia krwionośne, włókna nerwowe i naczynia limfatyczne. Pęcherzyki tarczycy są gęsto upakowane i oddzielone tkanką łączną luźną. Zrąb unaczyniony jest przez naczynia włosowate typu zatokowego. Komórki pęcherzykowe, czyli tyreocyty to komórki płaskie, sześcienne i walcowate. Ich wielkość pozostaje pod kontrolą TSH. W tarczycy obecne są również komórki przypęcherzykowe, czyli komórki C. Komórki te produkują kalcytoninę, a wydzielanie tego hormonu znajduje się pod wpływem jonów wapnia.

Przytarczyce

  Gruczoły przytarczyczne to cztery małe owalne struktury zlokalizowane na tylnej powierzchni tarczycy i osadzone w torebce tego narządu. Mikrounaczynienie każdego gruczołu powstaje z dolnych tętnic tarczycowych. Każda z przytarczyc otoczona jest cienką torebką od której odchodzą w głąb narządu przegrody. Zrąb narządu z kolei utworzony jest z tkanki łącznej luźnej, która tworzy swoiste rusztowanie dla komórek wydzielniczych. Komórki które pełnią funkcję wydzielniczą to komórki główne produkujące parathormon (PTH), który działa na osteoblasty, części kręte kanalików dalszych nerki oraz jelito cienkie. Wraz z wiekiem komórki główne zastępowane są adipocytami, które mogą stanowić nawet 50% gruczołu. W przytarczycach osób starszych występują także grupy komórek oksyfilnych, które zwierają silnie kwasochłonną cytoplazmę i nieprawidłowe mitochondria. Prawdopodobnie są one zdegenerowanymi pochodnymi komórek głównych i część z nich w dalszym ciągu wykazuje pewien poziom syntezy PTH.

Nadnercza

  Nadnercza to parzyste narządy znajdujące się w pobliżu górnych biegunów nerek. Osadzone są one w okołonerkowej tkance tłuszczowej i powięzi. Każde z nadnerczy pokryte jest torebką z tkanki łącznej zbitej, która wnika w miąższ gruczołu. W strukturze histologicznej możemy wyróżnić korę i rdzeń nadnerczy. Komórki kory to typowe komórki wydzielające steroidy. Ich cytoplazma zawiera mitochondria, które oprócz syntezy ATP zawierają również enzymy konwertujące cholesterol do pregnenolonu oraz enzymy katalizujące poszczególne etapy syntezy hormonów steroidowych. W korze nadnerczy komórki układają się w trzy charakterystyczne warstwy:

• Warstwa kłębkowata (około 15% kory); produkowane są tu mineralokortykoidy a wśród nich aldosteron,
• Warstwa pasmowata (około 65-80% kory); tu syntezie podlegają glikokortykosteroidy a wśród nich kortyzol,
• Warstwa siatkowata (około 10% kory); tu wydzielane są androgeny.

  W rdzeniu nadnerczy komórki wydzielające hormony to komórki chromochłonne, które wykazują podobieństwo do neuronów układu współczulnego. Komórki te zawierają elektronowo- gęste ziarnistości służące do przechowywania i wydzielania katecholamin w tym epinefryny (adrenaliny) i norepinefryny (noradrenaliny). Katecholaminy te wraz z jonami wapnia i ATP tworzą w ziarnistościach kompleksy zwane chromograninami.

Nadnercza ludzkie

Nadnercza na reakcje chromochłonną

Trzustka

Wyspy trzustkowe (wyspy Langerhansa) to skupiska komórek enokrynowych położone pomiędzy pęcherzykami zewnątrzwydzielniczej części trzustki. Zdecydowana większość wysp trzustkowych położona jest w ogonie tego gruczołu. Każdą wyspę otacza cienka torebka zbudowana z włókien siateczkowych, a komórki wydzielnicze ułożone są w pasma oddzielone zatokowymi naczyniami włosowatymi. Wśród komórek tworzących wyspy trzustkowe wyróżnia się: komórki A- wydzielają glukagon, komórki B- produkują insulinę, komórki D- produkują somatostatynę, komórki PP- produkują polipeptyd trzustkowy i występują głównie w obrębie głowy trzustki.